Złoty

Ten artykuł dotyczy waluty Polski. Zobacz też: złoto. Polski złoty Kod ISO 4217 PLN Kraj Polska Poziom inflacji 3,5%[1] Podział 1 złoty = 100 groszy Symbol zł – złoty gr – grosz Monety 1, 2, 5 (zł); wyższe nominały (do 500 zł) używane w biciu monet kolekcjonerskich/bulionowych 1, 2, 5, 10, 20, 50 (gr) Banknoty 10, 20, 50, 100, 200 (zł) Bank centralny Narodowy Bank Polski Mennica Mennica Polska Banknot 2-złotowy z Dąbrówką z 1936 Banknot 20-złotowy (bez orła) z 1940 wydany przez niemieckie władze okupacyjne w Generalnej Guberni Banknot 50-złotowy (bez orła) z 1940 wydany przez niemieckie władze okupacyjne w Generalnej Guberni Banknot 500-złotowy (bez orła) z 1940 wydany przez niemieckie władze okupacyjne w Generalnej Guberni Banknot 100-złotowy z 1948, w obiegu od 1950 Banknot 20-złotowy z 1982 z wizerunkiem Romualda Traugutta Banknot 5000zł z 1982 z wizerunkiem Fryderyka Chopina Złoty (zł, aktualny kod ISO 4217 PLN) – podstawowa jednostka monetarna w Polsce, dzieli się na 100 groszy.

Spis treści

• 1 Historia złotego
  • 1.1 Czasy I Rzeczypospolitej i rozbiorowe
  • 1.2 II RP
  • 1.3 Okupacja niemiecka
  • 1.4 Polska Ludowa i III RP
• 2 Nominały polskie
• 3 Średnioroczne kursy walut w poprzednich latach
• 4 Przypisy
• 5 Zobacz też
• 6 Linki zewnętrzne

//

Historia złotego

Czasy I Rzeczypospolitej i rozbiorowe

Złotówka pojawiła się po raz pierwszy jako moneta w 1663 r. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku złoty został wprowadzony do obiegu 29 kwietnia 1924. W XIV i XV w. złotym nazywano złote dukaty zagraniczne z obiegiem w Polsce, początkowo obliczane na 14 groszy. Uchwałą sejmu z 1496 r. ustalono kurs złotego na 30 groszy. Z biegiem czasu kurs ten – z uwagi na zmieniający się parytet ceny złota i srebra – nie utrzymał się. Wtedy ustaliło się określenie jednostki obrachunkowej równej 30 groszy (gr) jako złoty polski (złp) zwanej też florenem (fl). Natomiast złoty dukat otrzymał nazwę złoty czerwony. Złoty pozostawał przez dłuższy czas jednostką wyłącznie obrachunkową. Obiegowe monety obejmowały następujące nominały:

• półgrosz – ½ grosza (do 1526)
• grosz – 1 grosz (od 1367 do 1795, także później)
• półtorak – 1 ½ grosza (od 1621 do 1660)
• dwojak – 2 grosze (bity sporadycznie, głównie za panowania Jana Kazimierza)
• trojak – 3 grosze (od 1528 do 1795, także później)
• czworak – 4 grosze (od 1565 do 1568)
• szóstak – 6 groszy (od 1528 do 1764)
• ort – 18 groszy (od 1609 do 1756)

Po raz pierwszy złotówka pojawiła się jako moneta w roku 1663 pod postacią tymfa. W XVII w. 1 złoty czerwony liczony był na 4 — 6 złp. Przy reformie monetarnej króla Stanisława Augusta złoty stał się jednostką zasadniczą o kursie 1 złp = 30 gr. Stosunek ten utrzymał się przez czasy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. Mennica warszawska biła monety złotowe do 1841 r.

II RP

Wprowadzony do obiegu 29 kwietnia 1924 r. w wyniku reformy pieniężnej przeprowadzonej przez ministra finansów Władysława Grabskiego, zastąpił zdewaluowaną markę polską odziedziczoną po państwie niemieckim. Nowa waluta została oparta na parytecie złota, wartość 1 złotego ustalono na równoważną 0,1687 grama złota. Ówczesny złoty był więc wart około piętnastu obecnych (2009), lecz siłę nabywczą miał taką samą, jak siedem obecnych złotych[2]. Wśród proponowanych nazw nowej waluty II Rzeczypospolitej największą popularnością cieszyły się "lech"[3], "pol" i "złoty"[4]. Ostatecznie wybrano nazwę złoty, która odwoływała się do historycznej jednostki monetarnej Królestwa Polskiego.

Okupacja niemiecka

Po wybuchu II wojny światowej Niemcy wprowadzili do obiegu na terytorium Generalnego Gubernatorstwa nowy pieniądz o tej samej, co przed wojną nazwie – złoty. Przedwojenne banknoty złotowe Banku Polskiego zostały ostemplowane i w roku 1940 wymienione na banknoty okupacyjne (z limitami wymiany zróżnicowanymi dla Niemców, Polaków, Żydów, przedsiębiorstw). Okupacyjne złote sygnowane były przez "Bank Emisyjny w Polsce" z siedzibą w Krakowie. Była to jedyna instytucja (poza Polskim Czerwonym Krzyżem) na terenach okupowanych przez III Rzeszę, gdzie w nazwie dopuszczono słowo "Polska". Prezesem Banku został Feliks Młynarski, przedwojenny wiceprezes Banku Polskiego. Młynarski uzyskał tajną zgodę Rządu RP na uchodźstwie na objęcie stanowiska. Banknoty miały napisy po polsku, ale nie było na nich godła polskiego ani żadnych innych polskich symboli narodowych. Od nazwiska Młynarskiego banknoty emitowane przez Bank Emisyjny w Polsce były popularnie zwane młynarkami. Na terenach przyłączonych do Rzeszy (Wartheland oraz tereny włączone w Danzig-Westpreußen, Oberschlesien i Ostpreußen) w obiegu była Reichsmarka, a na zajętych przez ZSRR (Kresy Wschodnie) – rubel.

Polska Ludowa i III RP

30 października 1950 r. zostały wprowadzone nowe pieniądze, które zostały wymienione w stosunku 100:3 dla płac i 100:1 dla banknotów w obiegu i depozytów bankowych (konfiskata 2/3 oszczędności ludności)[5][6]. Monety miały wartość 1, 2, 5, 10, 20, 50 gr i 1 zł, zaś banknoty 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 zł. Przedstawiały one ludzi pracy. Banknoty 2 i 5 zł zostały w 1960 roku wymienione na monety, banknot 10 zł w 1965 roku. W 1966 roku dodano banknot o nominale 1000 zł. W 1975 roku doszło do wymiany banknotów: ludzi pracy zamieniono na wielkich Polaków. W 1976 roku dodano banknot 200 zł, w 1977 roku 2000 zł, zaś 20 zł zmieniono na monetę. W stanie wojennym w 1982 roku, z powodu inflacji, dodano banknot 5000 zł, natomiast monety 10 i 20 zł zostały tymczasowo zastąpione banknotami z powodu braku metalu (ich produkcję wznowiono w 1986 roku). Hiperinflacja na przełomie lat 80 XX w. i lat 90 XX w. doprowadziła do dodrukowania nominałów 10 000 zł (1987), 20 000 zł (1989), 50 000 zł (1989), 100 000 zł (1990), 200 000 zł (1989), 500 000 zł (1990), 1 000 000 zł (1991) i 2 000 000 zł (1993). Wówczas Narodowy Bank Polski postanowił dokonać denominacji złotego "o cztery zera" (tj. w stosunku 10 000 PLZ = 1 PLN). Wprowadzono ją w życie 1 stycznia 1995 r. – na podstawie ustawy o denominacji złotego z dnia 7 lipca 1994 r. – kosztem 300 milionów nowych złotych (3 biliony starych złotych). Polska waluta otrzymała nowy kod ISO 4217. Pierwsze banknoty drukowane były w 1994 r. na terenie Wielkiej Brytanii. Zgodnie z ustawą o denominacji złotego, do 31 grudnia 1996 r. wymiana starych złotych na nowe odbywać się mogła we wszelkich punktach i placówkach płatniczych (bankach lub punktach handlowych i usługowych) na terenie kraju, zaś od 1 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 2010 r.[7] dokonywana jest wyłącznie w wyznaczonych bankach. Złoty jest potocznie nazywany "złotówką"[8]; miano to często też stosuje się do jednozłotowej monety.

Nominały polskie

• monety groszowe: 1 gr, 2 gr, 5 gr, 10 gr, 20 gr, 50 gr.
• monety złotowe: 1 zł, 2 zł, 5 zł (istnieją także kolekcjonerskie monety 2 zł wykonane ze stopu Nordic gold – srebrne 10 i 20 zł oraz złote 25, 37[9], 50, 100, 200 i 500 zł).
• banknoty: 10, 20, 50, 100 i 200 zł (istnieje też kolekcjonerski banknot 10 zł z wizerunkiem marszałka Józefa Piłsudskiego, kolekcjonerski banknot 20 zł z wizerunkiem Juliusza Słowackiego, kolekcjonerski banknot 20 zł z wizerunkiem Fryderyka Chopina oraz kolekcjonerski banknot 50 zł z wizerunkiem papieża Jana Pawła II).

Średnioroczne kursy walut w poprzednich latach

Rok USD XEU/EUR DEM GBP CHF JPY 1990 9500 12070,50 5864,19 16862,50 6884,05 65,45 1991 1992 1993 18145,47 21228,64 10968,76 27236,35 164,16 1994 22726,95 26913,49 14049,60 34772,23 224,16 1995 2,4244 3,1358 1,6928 3,8257 2,0545 0,0258 1996 2,6965 3,3774 1,7920 4,2154 2,1826 0,0248 1997 3,2808 3,7055 1,8918 5,3751 2,2627 0,0272 1998 3,4937 3,9231 1,9888 5,7907 2,4149 0,0268 1999 3,9675 4,2270 2,1612 6,4197 2,6413 0,0350 2000 4,3464 4,0110 2,0508 6,5787 2,5747 0,0403 2001 4,0939 3,6685 1,8757 5,8971 2,4298 0,0337 2002 4,0795 3,8557 – 6,1293 2,6288 0,0329 2003 3,8889 4,3978 – 6,3570 2,8911 0,0339 2004 3,6540 4,5340 – 6,6904 2,9370 0,0337 2005 3,2348 4,0254 – 5,8833 2,5999 0,0294 2006 3,1025 3,8951 – 5,7116 2,4761 0,0266 2007 2,7667 3,7829 – 5,5310 2,3035 0,0235 2008 2,3708 3,4908 – 4,2200 2,2291 0,0234 2009 – Obecne postacie widoczne na współczesnych banknotach polskich (w obiegu od 1 stycznia 1995 roku) Nominał banknotu Portret Poprzedni dziesięć złotych Mieszko I dwadzieścia złotych Bolesław I Chrobry pięćdziesiąt złotych Kazimierz III Wielki sto złotych Władysław II Jagiełło dwieście złotych Zygmunt I Stary

Przypisy

1. ↑ Roczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1950-2009 publikowane przez Główny Urząd Statystyczny (pol.). [dostęp 10.05.20010].
2. ↑ Zbigniew Nestorowicz, "Polski talar dla Europy", Tygodnik Powszechny [dostęp: 2009-08-07]
3. ↑ Dekret z dn. 5 II 1919 r. w przedmiocie jednostki monetarnej waluty polskiej ("lech" - "grosz") w: "Dziennik Praw" (później D.U.), nr 14, poz. 174; art. 2: "Wykonanie tego dekretu porucza się Ministrowi Skarbu.").
4. ↑ Ustawa z dn. 28 II 1919 r. w sprawie nazwy monety polskiej (zmiana "lecha" na "złoty) w: "Dziennik Praw" (później D.U.), nr 20, poz. 230; art. 4: "Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.").
5. ↑ NBPortal.pl
6. ↑ 28 października 1950 r. Na pociechę schabowy i piwo
7. ↑ http://www.nbp.pl/faq/001.html
8. ↑ Poradnia PWN
9. ↑ 25. rocznica śmierci Księdza Jerzego Popiełuszki 37 zł. [dostęp 2010-02-23].

Zobacz też

Zobacz w Wikiźródłach hasło Złoty w Encyklopedii staropolskiej

• Bank Polski Spółka Akcyjna
• banknoty polskie w latach 1944-1996
• banknoty polskie po denominacji
• bilon - polski złoty
• przegląd zagadnień z zakresu ekonomii
• złoty dewizowy
• złotówka krakowska

Linki zewnętrzne

  Wikimedia Commons ma zbiór multimediów związanych z tematem: Złoty

• Banknoty emitowane przez NBP
• Monety emitowane przez NBP
• Zasady wykorzystywania wizerunków polskich banknotów i monet

p • d • e Waluty Europy Unia Europejska euro • forint węgierski • funt szterling • korona czeska • korona duńska • korona estońska • korona szwedzka • lej rumuński • lew bułgarski • lit litewski • łat łotewski • złoty polski • funt gibraltarski Europa Zachodnia frank szwajcarski • korona islandzka • korona norweska • funt Guernsey • funt Jersey • funt manx • korona Wysp Owczych Europa Wschodnia hrywna ukraińska • lej mołdawski • rubel białoruski • rubel rosyjski • rubel naddniestrzański Bałkany denar macedoński • dinar serbski • kuna chorwacka • lek albański • lira turecka • bośniacka marka zamienna kursywą zaznaczono regiony autonomiczne suwerennych państw posiadające własne waluty Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Z%C5%82oty”